Lata 1909-1991 (kamieniołom)


Przez prawie 100 lat funkcjonował tu kamieniołom

Wydobycie wapieni skalistych nieuławiconych, gruboławicowych i płytowych traktowanych jako kamień budowlany prowadzono na obszarze Zrębu Zakrzówka od kilkuset lat. Największe kamieniołomy powstały jednak dopiero z początkiem XX w., a wapienie wykorzystywano w przemyśle wapienniczym i cementowym w latach 1906–1991. Od roku 1909 łomy zakrzowieckie były użytkowane kolejno przez Austryjackie Zakłady Solvay, Zakłady Solvay w Polsce Sp. w Warszawie i – po II wojnie światowej – Krakowskie Zakłady Sodowe. Głównym zastosowaniem surowcowym była produkcja sody.

Największy z kamieniołomów Krakowa – łom Zakrzówek – powstał krótko przed II wojną światową, a swoją powierzchnię ponad 23 ha i głębokość do 45 m (4 poziomy eksploatacyjne) osiągnął dopiero po roku 1957.

Źródło: Jerzy Górecki, Edyta Sermet, Dzieje górnictwa – element europejskiego dziedzictwa kultury, 3 pod red. P.P. Zagożdżona i M. Madziarza, Wrocław 2010


Źródło: wydawnictwo Biały Kruk

Inne kamieniołomy na tym obszarze, m.in. łom na Kapelance, Księża Górka i łom Skałek Twardowskiego, są starsze, być może nawet powstały w miejscach znacznie wcześniejszej eksploatacji. W jednym z łomów, prawdopodobnie przy końcu ul. Twardowskiego, pracował podczas okupacji Karol Wojtyła, przyszły papież Jan Paweł II:

…  jesienią roku 1940 zacząłem pracę (…) w kamieniołomie, związanym z fabryką chemiczną Solvay. Kamieniołom znajdował się na Zakrzówku ...

(Jan Paweł II, 1996)

W młodzieńczym poemacie „Kamieniołom” zawarł refleksje na temat wartości, sensu i celu ludzkiej pracy:

Dłonie są krajobrazem serca (…)
Te same dłonie, które człowiek
wówczas dopiero otwiera,
gdy nasycone są trudem (…)
Wydaje ci kamień swą moc, a przez pracę dojrzewa człowiek,
ona bowiem niesie natchnienie
trudnego dobra…

(Wojtyła K., Poezje i dramaty, 1979)

Łomy Zakrzówka są położone zaledwie o 3 km od „okna papieskiego” na ul. Franciszkańskiej 3 i w bliskim sąsiedztwie łagiewnickiego Sanktuarium Miłosierdzia Bożego, gdzie podczas konsekracji Jan Paweł II mówił w 2002 roku:

dziś papież, kiedyś robotnik w drewniakach na Zakrzówku

(Górecki & Sermet, 2006)

Wyrobisko główne wypełnione jest wodą, mniejsze łomy oraz inne ślady eksploatacji są wyjątkowo atrakcyjnym przykładem poeksploatacyjnego krajobrazu geologicznego (Nieć i in., 2003). Obecny Park Twardowskiego jest częścią Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Trwa dyskusja, jak wykorzystać ten teren z pożytkiem dla mieszkańców Krakowa, turystów oraz z uwzględnieniem potrzeb i warunków ochrony środowiska.

Zakrzówek dawniej



Źródło: zdjęcia pochodzą ze strony http://www.divefactory.pl/zakrzowek-dawniej.html#